Bu ders notu
  • 2291 kişi okudu


Söz Öbekleri – Deyimler

Bu ders notu sizce ne kadar yararlı?

İki yada daha fazla sözcükten oluşan herhangi bir olayı, durumu çarpıcı bir şekilde işleyen söz öbekleridir.

Deyimler çoğunlukla mecaz anlamda kullanılır. Örneğin;

Üç aydan beri bana oyun oynuyorsun. cümlesinde “oyun oynamak” sözü “kandırmak”…

İki yada daha fazla sözcükten oluşan herhangi bir olayı, durumu çarpıcı bir şekilde işleyen söz öbekleridir.

Deyimler çoğunlukla mecaz anlamda kullanılır. Örneğin;

Üç aydan beri bana oyun oynuyorsun. cümlesinde “oyun oynamak” sözü “kandırmak” anlamına gelen bir deyimdir.

İşte, onu karşımda görünce yine nutkum tutuldu. Cümlesinde “nutku tutulmak” sözü “konuşamamak” anlamına gelen bir deyimdir.

 

DEYİMLERİN GENEL ÖZELLİKLERİ

          1. Deyimi oluşturan sözcükler arasına başka bir sözcük getirilemez; getirilirse deyimin anlam etkisi azalır.

       Örneğin;

–          “Bu haberi duyunca etekleri zil çaldı.” deyimi  “Etekleri bu haberi duyunca zil çaldı” şeklinde kullanılamaz.

 

2. Deyimi oluşturan sözcükler bir başka sözcükle (eş anlamlı da olsa) yer değiştiremez.

 

3. Deyimler, anlam inceliklerine dikkat edilerek kullanılmalıdır.

Örneğin; Gerçekler ortaya çıkınca etekleri tutuştu cümlesindeki “etekleri tutuştu” deyiminin yerine “etekleri zil çaldı” ifadesi getirilemez. Çünkü bu deyimin anlamı farklıdır.

 

      4. Deyim oluşturan sözcükler birbiriyle yer değiştiremez.

Örneğin; “Ondan beklemediği sözleri duyunca başından kaynar sular döküldü” ifadesi “Ondan beklemediği sözleri duyunca kaynar sular başından döküldü” biçiminde söylenemez. Çünkü bu deyim artık böyle kalıplaşmıştır.

 

       5. Deyimler çoğunlukla yargı bildirmez. Ders ya da öğüt vermez. Deyimlerin çoğu cümle şeklinde değil, mastar şeklinde kalıplaşmıştır.

Örneğin; Eli açık olmak

               Göz koymak

               Burnu havada olmak

               Ayak diretmek

               Kafası atmak

               Dilinin ucunda olmak

               Kulak asmamak

               Kazan kaldırmak

               Pişmiş aşa su katmak

               Alt etmek

 

       6. Cümle değeri taşıyan deyimler de vardır. Yapılan bir işin neticesi olarak söylenen ve bir değerlendirme anlamı taşıyan sözlerdir. Açıklaması genelde deyimdir.

Örneğin; Atı alan Üsküdar’ı geçti. (iş işten geçmek)

               Besle kargayı oysun gözünü. (koynunda yılan beslemek)

Okunma Sayısı 2291
Ders notunu okumak için tıklayın

Yorum yazın...

E-posta hesabınız yayımlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir